En Bilinen 50 Türk Şairi ve Kısa Biyografileri

Not: Özellikle 13-17. yüzyıl şairlerinde doğum/ölüm tarihleri ve doğum yerleri kaynaklarda kesinlik taşımaz; tezkireler ve araştırmacılar arasında farklı rivayetler vardır. Böyle durumlarda “tahminen” ibaresi kullanılmış, kaynaklar arası ihtilaf belirtilmiştir. Tarihler büyük ölçüde TDV İslâm Ansiklopedisi, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (TEİS) ve akademik biyografi kaynakları taranarak doğrulanmıştır.

Divan / Klasik Osmanlı Şiiri (13-18. yüzyıl)

Hoca Dehhani Doğum ve ölüm tarihleri bilinmiyor (13. yüzyılda yaşadı), doğum yeri kesin değil. Anadolu sahasında bilinen ilk divan şairlerinden kabul edilir. Dini-tasavvufi içerik yerine dünyevi aşkı ve yaşama sevincini işleyen din dışı gazelleriyle döneminin diğer şairlerinden ayrılır. Hayatı hakkında elimizde çok az bilgi vardır; şiirleri sonraki dönem tezkirelerinden derlenmiştir.

Yunus Emre Doğum: tahminen 1240/41, muhtemelen Eskişehir/Sarıköy (Karamanlı olduğu görüşü de vardır) — Vefat: tahminen 1320/21. Anadolu’da tasavvufi Türk şiirinin kurucu ismi kabul edilir. Divan’ı ve Risaletü’n-Nushiyye adlı eseriyle Türkçeyi sade, içten bir dille ilahi aşkın diline dönüştürmüştür. Tapduk Emre’nin dervişi olduğu bilinir; hayatı büyük ölçüde menkıbelerle örülüdür.

Aşık Paşa Doğum: 1272, Kırşehir — Vefat: 3 Kasım 1332/1333, Kırşehir. Baba İlyas’ın torunu olan mutasavvıf şair, 12 bin beyitlik didaktik-tasavvufi eseri Garibname ile tanınır. Arapça ve Farsça’nın egemen olduğu bir dönemde bilinçli biçimde Türkçe yazmayı savunmuş, bu tutumuyla Türk dili tarihinde öncü bir isim olmuştur.

Ahmedi Doğum: tahminen 1334, doğum yeri tartışmalı (Sivas veya Germiyan/Kütahya) — Vefat: 1413, Kütahya veya Amasya. 14. yüzyıl Anadolu’sunun en büyük divan şairi kabul edilir; aynı zamanda hekimdir. En ünlü eseri, Büyük İskender’in hayatı üzerinden felsefe, tarih ve ahlak konularını işleyen İskendername’dir; esere eklediği bölüm Türk edebiyatının bilinen ilk mevlididir.

Şeyhi Doğum: tahminen 1371-1376, Kütahya — Vefat: 1431, Kütahya. Asıl mesleği hekimlik olan şair, “Hekim Sinan” olarak da tanınır. Hüsrev ü Şirin adlı aşk mesnevisi ve Harname adlı hiciv mesnevisiyle bilinir; Germiyan beyi ile Osmanlı padişahlarının hekimliğini yapmış, kendinden sonraki mesnevi şairlerini derinden etkilemiştir.

Ahmed Paşa Doğum: tahminen 1426, Edirne (Bursa olduğu da rivayet edilir) — Vefat: 1497, Bursa. Fatih Sultan Mehmed’in hocalığını yapmış, kazaskerlik ve vezirlik görevlerinde bulunmuş devlet adamı-şairdir. Döneminde “Sultanü’ş-şuara” unvanını almış, kaside ve gazel alanında sonraki yüzyıllara örnek olmuştur.

Necati Bey Doğum: tahminen 1452-1455, Edirne — Vefat: 17 Mart 1509, İstanbul. Devşirme kökenli olduğu rivayet edilen şair, Arapça-Farsça tamlamalardan arınmış, atasözü ve deyimlerle örülü sade Türkçesiyle 15. yüzyılın en özgün divan şairlerinden sayılır. Fatih ve II. Bayezid dönemlerinde saray katipliği ve şehzade hocalığı yapmıştır.

Fuzuli Doğum: tahminen 1483, doğum yeri tartışmalı (Bağdat, Hille, Kerbela veya Necef) — Vefat: 1556, Kerbela (veba salgınında). Türkçe, Arapça ve Farsça divan sahibi olan Fuzuli, Türk edebiyatının en büyük aşk ve acı şairlerinden kabul edilir. Leyla ile Mecnun mesnevisiyle ve derin tasavvufi duyarlılık taşıyan gazelleriyle tanınır.

Baki Doğum: 1526, İstanbul — Vefat: 1600, İstanbul. Kanuni Sultan Süleyman’ın himayesinde yetişen ve hayattayken “Sultanü’ş-şuara” (şairlerin sultanı) unvanını kazanan şair, dünyevi zevkleri, aşkı ve İstanbul Türkçesinin ahengini şiirlerine taşımıştır. Kanuni’nin ölümü üzerine yazdığı mersiye, Türk edebiyatının başyapıtlarından sayılır.

Nef’i Doğum: 1572, Hasankale/Erzurum — Vefat: 27 Ocak 1635, İstanbul (idam edildi). Kaside ve hiciv (yergi) alanında Türk edebiyatının en güçlü kalemi kabul edilir. IV. Murad’ın himayesinde uzun süre korunmuş, ancak kalemini durduramayıp yazdığı bir hicviye yüzünden sarayda boğdurularak öldürülmüştür.

Nabi Doğum: 1642, Urfa — Vefat: 13 Nisan 1712, İstanbul. Divan şiirine “hikemi” (özdeyiş, bilgece söz) tarzını getiren şair, Hayriyye ve Hayrabad mesnevileriyle tanınır. Şiirlerinde toplumsal aksaklıkları ahlaki bir bakışla eleştirmiş, sade ve öğretici bir üslup benimsemiştir.

Nedim Doğum: tahminen 1681, İstanbul — Vefat: 30 Ekim 1730, İstanbul (Patrona Halil İsyanı sırasında). Lale Devri’nin (1718-1730) ruhunu en iyi yansıtan şair olarak bilinir; şarkı nazım biçiminin en büyük ismidir. Soyut aşk anlayışı yerine İstanbul’un eğlence hayatını, güzellerini ve gündelik zevklerini şiirine taşıyan, dili sadeleştiren bir yenilikçidir.

Şeyh Galip Doğum: 1757, İstanbul — Vefat: 3 Ocak 1799, İstanbul. Galata Mevlevihanesi şeyhi olan Şeyh Galip, divan şiirinin son büyük ustası kabul edilir. 26 yaşında altı ayda tamamladığı sembolik aşk mesnevisi Hüsn ü Aşk, Fuzuli’nin Leyla ile Mecnun’uyla birlikte Türk edebiyatının en önemli iki mesnevisinden sayılır.

Halk / Aşık Edebiyatı

Karacaoğlan Doğum: tahminen 1606, Çukurova/Toroslar yöresi (kesin bilinmiyor) — Vefat: tahminen 1689. Aşık edebiyatının en çok sevilen ismi olan Karacaoğlan, doğa, aşk, ayrılık ve gurbet temalarını yalın, içten bir hece diliyle işlemiştir. Hayatı büyük ölçüde efsanelerle örülüdür; birden fazla “Karacaoğlan” yaşamış olabileceği bile araştırmacılarca tartışılır.

Pir Sultan Abdal Doğum: tahminen 1480’ler, Sivas/Banaz köyü — Vefat: tahminen 1547-1551 (bazı kaynaklara göre 1580’ler), Sivas (idam edildi). Alevi-Bektaşi halk şiirinin en önemli temsilcilerinden olan Pir Sultan, Osmanlı yönetimine karşı bir isyana karıştığı gerekçesiyle Sivas valisi Hızır Paşa tarafından astırılmıştır. “Dönen dönsün ben dönmezem yolumdan” dizesiyle özdeşleşmiştir.

Köroğlu Doğum ve ölüm tarihleri bilinmiyor (16. yüzyılda yaşadığı tahmin edilir). Hem tarihi hem efsanevi bir kişilik olan Köroğlu, kahramanlık ve başkaldırı temalı koçaklamalarıyla Türk, Azeri ve Türkmen halk edebiyatının ortak mirası haline gelmiştir. Hayatı hakkındaki bilgiler, kendisine atfedilen halk hikâyeleri ve türkülerden ibarettir.

Dadaloğlu Doğum: tahminen 1785, Çukurova/Kozan yöresi (kesin bilinmiyor) — Vefat: tahminen 1868. Avşar Türkmenlerinin Osmanlı’nın zorunlu iskân politikasına karşı direnişini şiirlerine taşıyan Dadaloğlu, “Kalktı göç eyledi Avşar elleri” dizesiyle tanınır. Yiğitlik ve başkaldırı temalı koçaklamalarıyla göçebe Türkmen kültürünün son büyük sesidir.

Erzurumlu Emrah Doğum: tahminen 1777-1780, Erzurum/Tanbura köyü — Vefat: tahminen 1854-1860, Niksar/Tokat. Hem hece hem aruz ölçüsüyle şiir yazabilen, divan şiiri ile halk şiirini kaynaştıran bir aşıktır. Sevdiği kadına kavuşamayınca Erzurum’dan ayrılıp Anadolu’yu dolaşmış, hayatının son yıllarını Niksar’da geçirmiştir.

Aşık Veysel Şatıroğlu Doğum: 25 Ekim 1894, Sivrialan/Şarkışla, Sivas — Vefat: 21 Mart 1973, Sivrialan, Sivas. Yedi yaşında çiçek hastalığı sonucu iki gözünü de kaybeden Aşık Veysel, “Uzun İnce Bir Yoldayım” ve “Kara Toprak” gibi eserleriyle 20. yüzyıl Türk halk şiirinin son büyük ustası kabul edilir. Ahmet Kutsi Tecer tarafından keşfedilerek tanınmıştır.

Tanzimat Dönemi

Namık Kemal Doğum: 1840, Tekirdağ — Vefat: 1888, Sakız Adası. Vatan, hürriyet ve millet kavramlarını edebiyata taşıyan Namık Kemal, Tanzimat dönemi “vatan şairi” olarak anılır. Vatan yahut Silistre adlı oyunu ve siyasi şiirleriyle Genç Osmanlılar hareketinin de önde gelen düşünürlerinden olmuştur.

Ziya Paşa Doğum: 1825, İstanbul — Vefat: 1880, Adana. Tanzimat döneminin önemli devlet adamı ve şairlerinden olan Ziya Paşa, “Terkib-i Bend” adlı eseriyle tanınır. Divan edebiyatını eleştiren yazılarına rağmen kendisinin de bu gelenekten tam kopamamış olması, dönemin çelişkili edebi kimliğini yansıtır.

Recaizade Mahmut Ekrem Doğum: 1847, İstanbul — Vefat: 1914, İstanbul. Servet-i Fünun edebiyatının önde gelen isimlerinin (özellikle Tevfik Fikret’in) hocası ve yol göstericisi olan Ekrem, “sanat için sanat” anlayışını Türk edebiyatına taşıyan ilk isimlerdendir. Araba Sevdası adlı romanı ve şiirleriyle tanınır.

Abdülhak Hamit Tarhan Doğum: 1852, İstanbul — Vefat: 1937, İstanbul. “Şair-i Azam” (büyük şair) unvanıyla anılan Tarhan, Türk edebiyatına Batılı tiyatro biçimlerini ve felsefi temaları taşıyan öncülerden biridir. Eşinin ölümü üzerine yazdığı Makber adlı mersiyesiyle tanınır.

Muallim Naci Doğum: 1850, İstanbul — Vefat: 1893, İstanbul. Divan şiiri geleneğini yeni dönemde sürdürmeye çalışan Muallim Naci, aynı zamanda bir eğitimci ve sözlük yazarıdır. Recaizade Mahmut Ekrem ile giriştiği “eski-yeni” edebiyat tartışması, dönemin edebiyat gündemini uzun süre meşgul etmiştir.

Servet-i Fünun / Fecr-i Ati

Tevfik Fikret Doğum: 1867, İstanbul — Vefat: 1915, İstanbul. Servet-i Fünun edebiyatının en güçlü sesi olan Fikret, şiire yeni bir dil ve biçim duyarlılığı kazandırmıştır. “Sis” adlı şiiriyle İstanbul’un ve dönemin siyasi çürümüşlüğünü eleştirmiş, Robert Kolej’de müdürlük yapmıştır.

Cenap Şahabettin Doğum: 1870, Manastır (bugünkü Bitola, Kuzey Makedonya) — Vefat: 1934, İstanbul. Tıp eğitimi almış bir hekim olan Cenap Şahabettin, Servet-i Fünun şiirinin sembolist ve müzikal yönünü temsil eder. Şiirlerinde ses ve imgeye verdiği önemle tanınır, aynı zamanda usta bir gezi yazarıdır.

Ahmet Haşim Doğum: 1887, Bağdat — Vefat: 1933, İstanbul. Sembolizmden etkilenen, şiiri “musikiye yakın, sözden çok sese dayanan bir dil” olarak tanımlayan Ahmet Haşim, “O Belde” ve “Merdiven” gibi şiirleriyle Türk şiirinde imgeci bir çığır açmıştır. Fecr-i Ati topluluğunun önemli isimlerindendir.

Milli Edebiyat / Cumhuriyet Öncesi ve Sonrası Öncüler

Mehmet Akif Ersoy Doğum: 1873, İstanbul — Vefat: 1936, İstanbul. Türkiye Cumhuriyeti İstiklal Marşı’nın yazarı olan Mehmet Akif, Safahat adlı eserinde toplumsal gerçekçi bir dille dönemin sıkıntılarını, dini ve ahlaki değerleri işlemiştir. Aruz ölçüsünü tercih etmesine rağmen dili son derece sadedir.

Yahya Kemal Beyatlı Doğum: 1884, Üsküp (bugünkü Kuzey Makedonya) — Vefat: 1958, İstanbul. “Türk şiirinin İstanbul’u” olarak anılan Yahya Kemal, divan şiirinin ahengini modern bir duyarlılıkla birleştirmiştir. “Sessiz Gemi” ve “Endülüs’te Raks” gibi şiirleriyle klasik-modern sentezinin en usta ismi kabul edilir.

Ziya Gökalp Doğum: 1876, Diyarbakır — Vefat: 1924, İstanbul. Sosyolog ve düşünür kimliğiyle de tanınan Ziya Gökalp, Türkçülük akımının fikri temellerini şiirle de işlemiştir. “Kızıl Elma” ve “Turan” gibi eserleriyle milliyetçi düşüncenin edebiyata yansımasını temsil eder.

Faruk Nafiz Çamlıbel Doğum: 1898, İstanbul — Vefat: 1973, İstanbul. Milli Edebiyat akımının “Beş Hececiler” grubundan olan Çamlıbel, Anadolu’yu ve taşra hayatını hece ölçüsüyle işleyen şiirleriyle tanınır. “Han Duvarları” adlı şiiri, Anadolu’ya duyulan özlemin en bilinen ifadelerinden biridir.

Cumhuriyet Dönemi Modern Şiiri

Nazım Hikmet Ran Doğum: 1902, Selanik — Vefat: 1963, Moskova. Türk şiirine serbest nazmı ve toplumcu gerçekçi bakışı getiren Nazım Hikmet, dünya çapında tanınan bir şairdir. Siyasi görüşleri yüzünden uzun yıllar hapis yatmış, ömrünün son bölümünü sürgünde geçirmiştir; “Memleketimden İnsan Manzaraları” başlıca eserlerindendir.

Necip Fazıl Kısakürek Doğum: 1904, İstanbul — Vefat: 1983, İstanbul. “Büyük Doğu” dergisiyle muhafazakâr-İslamcı düşüncenin edebiyattaki en etkili seslerinden biri olan Kısakürek, “Kaldırımlar” ve “Sakarya Türküsü” gibi şiirleriyle tanınır. Metafizik endişe ve arayış, şiirinin temel damarını oluşturur.

Arif Nihat Asya Doğum: 1904, Çorlu — Vefat: 1975, İstanbul. “Bayrak” adlı şiiriyle Türk edebiyatının en çok ezberlenen manzumelerinden birine imza atan Asya, milli duyarlılığı güçlü, ahenkli bir dille işlemiştir. Eğitimcilik de yapmış, şiirlerinde aruz ve hece ölçüsünü birlikte kullanmıştır.

Cahit Sıtkı Tarancı Doğum: 1910, Diyarbakır — Vefat: 1956, Viyana. “Otuz Beş Yaş” adlı şiiriyle Türk şiirinin en çok bilinen dizelerinden birini yazan Tarancı, ölüm, zaman ve yaşama sevinci temalarını duru bir dille işlemiştir. Şiirlerinde hem geleneksel ölçüyü hem serbest nazmı başarıyla kullanmıştır.

Bedri Rahmi Eyüboğlu Doğum: 1911, Görele, Giresun — Vefat: 1975, İstanbul. Aynı zamanda ressam olan Eyüboğlu, halk sanatının motiflerini modern Türk şiiriyle harmanlamıştır. Karadeniz’in rengini ve halk deyişlerini şiirine taşıyan özgün bir üslubu vardır.

Orhan Veli Kanık Doğum: 1914, İstanbul — Vefat: 1950, İstanbul. Oktay Rifat ve Melih Cevdet Anday ile birlikte kurduğu “Garip” akımıyla Türk şiirinde vezni, kafiyeyi ve süslü söyleyişi reddederek gündelik dile dayalı yeni bir şiir dili yaratmıştır. “İstanbul’u Dinliyorum” en tanınmış şiirlerindendir.

Oktay Rifat Horozcu Doğum: 1914, Trabzon — Vefat: 1988, İstanbul. Garip akımının kurucularından olan Oktay Rifat, zamanla toplumcu, sonra soyut-imgeci bir şiire yönelerek üslubunu sürekli yenilemiştir. Şiirin yanı sıra roman ve oyun da yazmıştır.

Melih Cevdet Anday Doğum: 1915, İstanbul — Vefat: 2002, İstanbul. Garip akımının üçüncü ismi olan Anday, sonraki yıllarda felsefi ve mitolojik temalara yönelerek farklı bir şiir çizgisi kurmuştur. Deneme ve roman türlerinde de eserler vermiştir.

Fazıl Hüsnü Dağlarca Doğum: 1914, İstanbul — Vefat: 2008, İstanbul. Elliye yakın şiir kitabıyla Türk edebiyatının en üretken şairlerinden biri olan Dağlarca, çocukluk, doğa, ölüm ve varoluş gibi geniş bir yelpazede yazmıştır. “Çocuk ve Allah” ilk tanınan kitaplarındandır.

Behçet Necatigil Doğum: 1916, İstanbul — Vefat: 1979, İstanbul. Gündelik hayatın küçük ayrıntılarını, ev ve aile içi yalnızlığı sade fakat çok katmanlı bir dille işleyen Necatigil, aynı zamanda önemli bir çevirmen ve ansiklopedi yazarıdır. “Kapalı Çarşı” gibi eserleriyle tanınır.

Özdemir Asaf Doğum: 11 Haziran 1923, Ankara — Vefat: 28 Ocak 1981, İstanbul. Kısa, vecize benzeri şiirleriyle tanınan Özdemir Asaf, “Lavinia” ve “Yalnızlık Paylaşılmaz” gibi mısralarıyla geniş bir okur kitlesine ulaşmıştır. Aşk, yalnızlık ve insan ilişkilerini ironik, çarpıcı bir dille işlemiştir.

Ahmed Arif Doğum: 21 Nisan 1927, Diyarbakır — Vefat: 2 Haziran 1991, Ankara. Hayatı boyunca yayımladığı tek şiir kitabı “Hasretinden Prangalar Eskittim” ile Türk şiirinin en çok sevilen kitaplarından birine imza atmıştır. Doğu Anadolu’nun sözlü kültüründen beslenen, güçlü ve lirik bir dili vardır.

Attila İlhan Doğum: 1925, İzmir — Vefat: 2005, İstanbul. Hem şiir hem roman alanında üretken olan Attila İlhan, “Ben Sana Mecburum” gibi şiirleriyle aşkı politik ve varoluşsal bir derinlikle birleştirmiştir. Toplumcu bir çizgide, kendine özgü bir “Mavi” duyarlılığıyla yazmıştır.

Can Yücel Doğum: 1926, İstanbul — Vefat: 1999, Datça, Muğla. Şiirlerindeki argo ve halk diline yakın, kışkırtıcı üslubuyla tanınan Can Yücel, aynı zamanda usta bir çevirmendir (Shakespeare çevirileriyle ünlüdür). Muhalif ve mizahi kimliğiyle geniş bir okur kitlesi kazanmıştır.

Turgut Uyar Doğum: 1927, Ankara — Vefat: 1985, İstanbul. “İkinci Yeni” akımının kurucu isimlerinden olan Uyar, “Göğe Bakma Durağı” adlı şiiriyle tanınır. Şiirlerinde imgeyi ve dil oyunlarını ön plana çıkararak geleneksel anlatım kalıplarından uzaklaşmıştır.

Edip Cansever Doğum: 1928, İstanbul — Vefat: 1986, İstanbul. İkinci Yeni akımının önemli temsilcilerinden Cansever, “Masa da Masaymış Ha” gibi şiirleriyle gündelik nesneleri şaşırtıcı imgelerle yeniden kurar. Kentli, iç dünyaya dönük bir şiir anlayışını benimsemiştir.

Cemal Süreya Doğum: 1931, Erzincan — Vefat: 1990, İstanbul. İkinci Yeni akımının en çok okunan isimlerinden olan Cemal Süreya, aşkı, bedeni ve gündelik hayatı şaşırtıcı, oyunbaz bir dille işlemiştir. “Üvercinka” adlı kitabı akımın başyapıtlarından sayılır.

Sezai Karakoç Doğum: 22 Ocak 1933, Ergani, Diyarbakır — Vefat: 16 Kasım 2021, İstanbul. “Diriliş” dergisi ve düşüncesiyle özdeşleşen Karakoç, metafizik arayışı modern şiir diliyle birleştiren bir şairdir. “Mona Rosa” gibi şiirlerinin yanı sıra düşünce yazılarıyla da geniş bir etki alanı yaratmıştır.

İlhan Berk Doğum: 1918, Manisa — Vefat: 2008, Bodrum. İkinci Yeni akımının öncü isimlerinden olan İlhan Berk, şiiri saf bir dil ve imge arayışına dönüştürmüş, resim ve coğrafyadan beslenen geniş bir şiir dünyası kurmuştur. “Galile Denizi” önemli eserlerindendir.